Σχεδόν 20.000 ζωές χάνονται κάθε χρόνο σε τροχαία στους ευρωπαϊκούς δρόμους. Το κόστος των τροχαίων δυστυχημάτων στην ΕΕ εκτιμάται σε 2% του ΑΕΠ ετησίως. Όμως πίσω από τους αριθμούς και τα ποσοστά, είναι άνθρωποι και οικογένειες που η ζωή τους αλλάζει για πάντα. Γι' αυτό και η ΕΕ έχει θέσει έναν ξεκάθαρο στόχο: το «Vision Zero». Δηλαδή, μείωση θανάτων και σοβαρών τραυματισμών από τροχαία κατά 50% έως το 2030 και πλήρη μηδενισμό τους έως το 2050.
Καθώς η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανακοίνωνε την ενδιάμεση έκθεσή της με το πώς προχωρούν οι χώρες - μέλη προς τον ενδιάμεσο στόχο του 2030 στην οδική ασφάλεια, το Safe Roads project της Hellas Direct λάμβανε μια πολύ σημαντική διάκριση: Ο Ευρωπαϊκός χάρτης οδικής ασφάλειας της Κομισιόν (European Road Safety Charter) το αναγνώρισε ως Good Practice of the Month – March 2026.
Vision Zero: Μία πορεία, πολλές ταχύτητες
Η ενδιάμεση έκθεση της Κομισιόν δείχνει ότι η Ευρώπη κινείται συνολικά προς τη σωστή κατεύθυνση, με μείωση θανάτων κατά 12% από το 2019. Λαμβάνοντας υπόψη ότι στο ίδιο διάστημα αυξήθηκαν και τα οχήματα ανά άτομο στην ΕΕ και τα χιλιόμετρα που διανύουμε, το αποτέλεσμα θεωρείται σημαντικό.
Βέβαια, δεν τρέχουν όλοι με την ίδια ταχύτητα. Πολύ λίγα κράτη - Βέλγιο, Βουλγαρία, Δανία, Λιθουανία, Μάλτα, Πολωνία, Σλοβενία - έχουν μπει δυναμικά στη σωστή κατεύθυνση για τη μείωση των θυμάτων τροχαίων στο μισό σε 4 χρόνια από σήμερα. Σε άλλες χώρες, όπως η Ιρλανδία και η Εσθονία, καταγράφηκε αύξηση των θανάτων σε τροχαία, ενώ σε άλλες χώρες όπως η Γαλλία, η Ιταλία και οι Κάτω Χώρες, έγιναν μόνο οριακές βελτιώσεις. Τις διαφορετικές ταχύτητες προόδου - και τις ιδιαιτερότητες ανά χώρα- αποτυπώνει και η αναλογία θανάτων σε τροχαία στα στοιχεία του 2024, που κυμαίνεται από 20 θανάτους ανά εκατομμύριο κατοίκων στη Σουηδία, τη χώρα με τους πιο ασφαλείς δρόμους στην ΕΕ, έως 78 θανάτους ανά εκατομμύριο κατοίκων στη Ρουμανία.
Τι συμβαίνει στην Ελλάδα;
Με βάση τα προκαταρκτικά στοιχεία της Επιτροπής για το 2025, έχουμε μείωση θανάτων κατά 23,7% και σοβαρών τραυματισμών κατά 22,2% σε σχέση με το 2019. Μάλιστα μόνο στο πρώτο 10μηνο της περασμένης χρονιάς, η μείωση σε νεκρούς από τροχαία άγγιξε το 21%. Αυτό μπορεί να αποδοθεί κυρίως στο ότι γίνονται περισσότεροι έλεγχοι για το κράνος και το αλκοόλ — δύο θέματα που πάντα μας ταλαιπωρούσαν.
Τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ για το 2024 καταγράφουν αύξηση, σε σχέση με το 2023, των τροχαίων κατά 4,2%, των νεκρών σε τροχαία κατά 2,8% και του συνόλου των τραυματιών κατά 4,3% (αν και υπάρχει επιμέρους μείωση των βαριά τραυματιών). Η έκθεση πεζών και μοτοσικλετιστών σε μεγαλύτερο κίνδυνο στις κατοικημένες περιοχές είναι προφανής, καθώς από όσους έχασαν τη ζωή τους σε τροχαία μέσα στον αστικό ιστό, ένας στους δύο επέβαινε σε δίκυκλο και ένας στους πέντε ήταν πεζός.
Κοιτώντας πάντως τη δεκαετία 2015-2024, η εικόνα είναι πολύ ενθαρρυντική: τα τροχαία μειώθηκα κατά 3,8%, οι νεκροί κατά 16,3%, των βαριά τραυματιών κατά 43,1% και των ελαφρά τραυματιών κατά 2,2%. Ακόμα πιο ενθαρρυντική είναι η εικόνα στην 5ετία 2000-2024: μείωση των τροχαίων κατά 52,2%, των νεκρών κατά 67,4%, των βαριά τραυματιών κατά 86,5% και των ελαφρά τραυματιών κατά 51,8%.
Ωστόσο, δεν εφησυχάζουμε. Ο δρόμος είναι ακόμα μακρύς, καθώς με 64 θανάτους ανά εκατομμύριο κατοίκων παραμένουμε στην ουρά στη λίστα της ΕΕ - για την ακρίβεια τρίτοι από το τέλος.
Χαρακτηριστικά στοιχεία των τροχαίων στην Ελλάδα
Κάποια πράγματα φαίνεται να γίνονται πλέον μοτίβα, σταθερές. Φυσικά και μπορούν να αλλάξουν - αλλά θα χρειαστεί σχέδιο και συνέπεια. Μερικά από αυτά τα μοτίβα στην Ελλάδα είναι:
- Τρέχουμε. Η οδήγηση με υψηλές ταχύτητες ήταν η κύρια αιτία για το 41% των θανάτων επιβατών αυτοκινήτων σε τροχαία ατυχήματα στα οποία εμπλέκεται ένα όχημα στην Ελλάδα το 2021, σε σύγκριση με τον μέσο όρο της ΕΕ που είναι 31%. Τα όρια ταχύτητας δεν είναι ενδεικτικά, όπως ακούσαμε να λέγεται. Είναι κανονιστικά.
- Δεν φοράμε κράνος. Το 2021 το ποσοστό θανάτων μοτοσικλετιστών σε τροχαίο ήταν στην Ελλάδα στο 36%, ενώ ο μέσος όρος της ΕΕ ήταν 18%. Πόσοι φορούν κράνος;
Οδηγοί μηχανοκίνητων δικύκλων: Ελλάδα 80,3%, ΕΕ 97,0%
Επιβάτες μηχανοκίνητων δικύκλων; Ελλάδα 65,5%, ΕΕ 94,4%. - Δεν φοράμε ούτε ζώνη. Χαμηλά ποσοστά χρήσης ζώνης ασφαλείας (στοιχεία 2022).
Μπροστινό κάθισμα: Ελλάδα 71,8%, ΕΕ 93,1%
Πίσω κάθισμα: Ελλάδα 55,8%, ΕΕ 75,3%. - Αστικός ιστός: Το 54% των θανατηφόρων ατυχημάτων συμβαίνει σε κατοικημένες περιοχές. Αυτές τις πόλεις θέλουμε;
Τι αλλάζει
Από τον περασμένο Σεπτέμβριο, ο νέος ΚΟΚ έφερε νέα φιλοσοφία αλλά και πολύ αυστηρές και κλιμακούμενες κυρώσεις, βγάζοντας στη σέντρα βασικά pain points της οδηγικής συμπεριφοράς, όπως αλκοόλ, χρήση κινητού στην οδήγηση και μη τήρηση της κυκλοφοριακής αλφαβήτου, όπως το stop ή το κόκκινο φανάρι. Το όριο στο αλκοτέστ δεν άλλαξε, αλλά οι βαριές ποινές φαίνεται πως κάνουν αρκετούς να το ξανασκεφτούν. Οι «αντικοινωνικές» παραβάσεις αντιμετωπίζονται πιο αυστηρά, ενώ οι «έξυπνες» κάμερες έρχονται να βοηθήσουν ώστε οι κανόνες να τηρούνται από όλους.
Για τις περισσότερες παραβάσεις μπορούμε μόνο να ενημερώνουμε και να υπενθυμίζουμε: δεν αξίζει τον κόπο. Για την οδήγηση υπό την επήρεια αλκοόλ, όμως, έχουμε το Safe ride home, την κάλυψη που σε γυρίζει σπίτι με ταξί δωρεάν όταν έχεις πιεί και δεν είναι ασφαλές να οδηγήσεις.
Safe Roads project: Τα παιδιά φέρνουν την αλλαγή
Το Safe ride home σχεδιάστηκε και υλοποιήθηκε στο πλαίσιο του Safe Roads project, του προγράμματος με το οποίο θέλουμε αφενός να μην μένουμε μόνο στη διαπίστωση ενός προβλήματος, αλλά να γινόμαστε μέρος της λύσης του, και αφετέρου να έχουμε ασφάλεια για όλους.
Το Safe Roads project το ξεκινήσαμε επειδή θέλαμε να δώσουμε λύσεις σε αυτά που βλέπεις καθημερινά: τις πόλεις με κίνηση, τις αόρατες από τη φθορά διαβάσεις και την ανάγκη των πεζών για ασφάλεια. Η διάκριση του προγράμματος από την ΕΕ εστίασε ακριβώς σε αυτό που πιστεύουμε βαθιά: ότι η θεωρία πρέπει να γίνεται πράξη.
Μέχρι το τέλος του 2025, το Safe Roads project:
- Έβαψε περισσότερες από 1.800 διαβάσεις σε πάνω από 100 δήμους σε όλη τη χώρα.
- Ενημέρωσε και εκπαίδευσε περισσότερους από 20.000 μαθητές με τεχνολογία VR, εφαρμόζοντας στο προστατευμένο περιβάλλον του σχολείου σενάρια που κανείς δεν θέλει να ζήσει ένα παιδί στην πραγματική ζωή.
Στην Hellas Direct πιστεύουμε ότι ένα παιδί που κυκλοφορεί σήμερα ως υπεύθυνος πεζός θα γίνει και συνειδητοποιημένος ποδηλάτης και αργότερα και υπεύθυνος οδηγός. Και κάπως έτσι μια μικρή αλλαγή για τον καθένα θα φέρει μια μεγάλη αλλαγή για όλους, ώστε το Vision Zero από στόχος να γίνει ορόσημο.
